1289، يك نمايندهٴ سياسي را به اروپا فرستاد، تا در جنگ با مسلمانان متحداني به دست آورد. اين نماينده بوشارللو دوگيزولفي جنوايي بود، و متن اصلي نامهٴ ارغون به فيليپ زيبا (طوماري به طول 2 متر به زبان مغولي و به خط اويغوري) هنوز در بايگاني ملي پاريس نگهداري ميشود. هنگامي كه بوشارللو هنوز در سفر بود، قطبالدين شيرازي توانست خط سير او را روي نقشه به ارغونخان نشان دهد. ¿ يادداشت مربوط به سهلبن ابان و "ساير شيران دريا" در فصل هشتم.
نقشههاي جغرافيايي صومعهنشينان
در عين اين كه نقشههاي دريايي معرف پيشرفت جغرافيا بود، كمتر ميتوانست معرف آموزش جغرافيايي آن عصر باشد. نقشههاي دريايي را مردان عمل براي دريانوردان تهيه ميكردند؛ و اين نقشهها غالباً براي خشكينشينان ناشناس ميماند. اين براي اكثريت مطلق مردم امري بديهي بود و نشر و ضبط علومات جغرافيايي را هم اينان بايد برعهده ميگرفتند. مهمترين مآخذ معلومات جغرافيايي در غرب ــ ازجمله در صومعهها كه دانش و فضل طرف توجه بود ــ هنوز عبارت بود از كتاب پليني، راهنامهٴ آنتونينوس، آثار سولينوس، اوروسيوس، مارتيانوس كاپلا، آيتيكوس، و غيره، صرفنظر از داستان اسكندر، جانورنامهها و گياهنامهها. اخبار اكتشافات جغرافيايي بسيار كند منتشر ميشد.
از آن جا كه ما ابتدا به پيشرفت علمي، يعني به مساعي عدهٴ بسيار اندكي از برگزيدگان توجه داريم، نه به ركود افراد تحصيلكرده يا سير قهقرايي تودهٴ مردم، سعي نخواهم كرد شرح كاملي از ميانگين معلومات جغرافيايي اين عصر، عرضه كنم، بلكه با توجه به سه نقشهٴ نمونه تصوير خوبي به دست خواهم داد.
اين سه نقشه، هرچند در جزئيات كاملاً با هم فرق دارند، مبتني بر يك مفهوم كلي هستند.
گيتي به شكل دايره يا چرخ است، بيتالمقدس در حكم توپي، و اقيانوس مثل طوقهٴ آن است.
1 ـ نقشهٴ مزامير ـ وجه تسميهٴ اين نقشه مربوط به اواسط سدهٴ
سيزدهم، اين است كه در نسخهاي از مزامير (موزهٴ بريتانيا، پيوست 6806)، به
دست آمده است. اين نقشه مدور است، به قطر 8/5 سانتيمتر، ولي عليرغم كوچكي اندازه بالغ بر 145 نوشته دارد. نقشهٴ مزامير معرف نوع نيمه اسطورهاي و بيارزش جغرافياست. بادها با نام كلاسيك خود ثبت شدهاند.
2 ـ نقشهٴ هرفورد ـ اين نقشه كه روي كاغذ پوستي كشيده شده، خيلي بزرگتر است و در كاتدرال هرفورد نگهداري ميشود( در هرفوردشاير در مرز ويلز). اندازهٴ آن 162 در 132 سانتيمتر است، و قطر دايره 132 سانتيمتر. نقشه به ريچارد هالدينگهام لافُردي1 منسوب